Skip to content

[Editorial] Shirobako – More Idiots

28.04.2015

Khi xem cho hết 24 tập phim của Shirobako, mình bỗng nhận thấy một cảm giác quen thuộc, cảm giác rất ấm lòng, tuy ngậm ngùi nhưng vui tươi và nhiều hi vọng. Những thông điệp cùng với cách thức mà Shirobako truyền thông điệp ấy đi thật sự gợi nhớ rất nhiều đến một câu chuyện nào đó.

Về sau thì mình phát hiện rằng Shirobako, một phim hoạt hình moe dài tập, dường như chính là phiên bản người-đi-làm của movie Three Idiots, aka Ba Chàng Ngốc.

Shirobako 17 - ED

À không, dĩ nhiên Miyamori Aoi sẽ không giậm chân lên bàn làm việc để tuyên bố trước toàn thể studio rằng Nhật Bản nên chấn hưng nền anime bằng cách loại bỏ harem, ecchi, lolicon, siscon các loại (dù đó cũng là một ý tốt). Shirobako không táo tợn đến thế, trái lại thì có, nó điềm đạm, bình thản, chịu đựng hơn. Nó là câu chuyện của những cô chú anh chị đã bị bầm dập một thời gian với công việc rồi, không còn hò hét gào rú nữa, nhưng vẫn giữ âm ỉ một niềm tin vào ước mơ, tuổi trẻ, và cái tương lai mà mọi người đang từng bước xây dựng.

Mình không biết 3 Idiots có nổi tiếng không, nhưng trong đám bạn bè mình thì gần như ai cũng xem qua rồi, nên mình sẽ tiến hành viết cảm nhận với giả định rằng mọi người ở đây đều biết mình đang liên hệ gì về cái phim Ấn Độ đó.

(So sánh phim mình mê để tìm ra điểm chung cũng là một sở thích của bạn d.)

=========

HIỆN THỰC VÀ HAPPY ENDING

Shirobako có mong muốn tái dựng hiện thực của ngành công nghiệp anime lên màn ảnh. Nó cho người xem biết áp lực mà đội ngũ làm phim phải trải qua: animator đánh vật với việc vẽ hình, nội bộ họa sĩ vẽ tay và vẽ CG không vừa lòng nhau, tác giả manga phản đối phương pháp chuyển thể,… Nó soi vào đủ khâu sản xuất để có được cái nhìn toàn diện nhất. Có những người làm anime vì đam mê. Có những người theo được nghề chẳng vì lí do gì đặc biệt, chỉ là làm được thì làm tới. Có người kiểu Hiraoka thì bước vào nghề với hừng hực khí thế, nhưng càng về sau thì càng vỡ mộng bởi tất cả những gì mình có thể chạm tay tới chỉ là đám anime nhăng nhít và bọn đồng nghiệp làm việc quấy quá cho kịp deadline. Rồi thì Hiraoka, như một kiểu Hộ trong Đời Thừa, chấp nhận tiếp tay cho sự cẩu thả, thỉnh thoảng gặp bạn bè ăn nhậu mà miệng cứ lải nhải “Nhưng cái tao thật sự muốn vươn tới… là cho ra đời anime đầu tiên giành được giải Cannes…”

Tuy vậy, cũng như 3 Idiots, không khí chung bao trùm các tập phim khá tươi vui và hài hước. Đến nỗi nhiều lúc nó phóng đại sự đời lên, chẳng hạn qua cuộc rượt đuổi ô tô để giao nhận bản vẽ, qua việc bắt nhốt director vào nhà lao có rào kẽm gai để chuyên tâm sáng tạo, hoặc qua bi kịch của một người episode director phải đào đường hầm, chui ống cống chuyên nghiệp như Metal Gear Solid mà năm lần bảy lượt đều bị production assistant dắt về tận bàn làm việc. Bộ phim này không muốn các bạn buồn. Nó bày tất cả khó khăn ra để người xem nhìn vào thực tế, nhưng không vì thế mà buồn. Cái nó cần là các bạn hãy tin tưởng vào một điều tốt đẹp, điều gì thì không biết, nhưng hãy cứ tin.

Shirobako 06 - poor director

Shirobako ý thức rõ sự lạc quan vô lý này của mình, và nó mặc kệ. Tập 23: đạo diễn Kinoshita bằng tất cả kĩ năng cao bồi phi phàm đã vượt qua bè lũ xuất bản để gặp mangaka hòng đàm đạo cách kết thúc bộ phim Third Aerial Girls’ Squad. Bản thân tác giả manga đã có dụng ý trút hết đấu tranh nội tâm vào manga, nên ông không chấp nhận nỗi hoang mang của mình bị anime adaptation tô hồng. Phần Kinoshita thì không thể nào chịu đựng nổi nếu bộ phim khép lại một cách thiểu não. Sau hồi thảo luận dài hơi, rốt cuộc cả hai cũng tìm ra con đường thỏa đáng nhất: giữ lại hiện thực đau đớn, nhưng hãy nhóm lên một đốm sáng cuối cùng.

Đó không chỉ là kết thúc của anime giả tưởng Third Aerial Girls’ Squad. Đó là kết thúc của Shirobako. Nhóm 5 nữ sinh ngày ấy: Aoi, Shizuka, Ema, Misa, Midori còn khuya mới hợp tác với nhau sản xuất được anime như mong ước. Dẫu biết vậy, Shirobako vẫn cho phép cả năm đứa được ngồi lại bên nhau vào giờ phút liên hoan sau chót, mỗi người ít nhiều đều có bước tiến mới và đều muốn tiếp tục phấn đấu. Sự lạc quan ấy như một cách tỏ bày với quý khán giả rằng, ừ cách giải quyết này có hơi xa vời, nhưng đó là những gì chúng tôi đặt lòng tin.

=========

NHÂN VẬT

Nhân vật trong Shirobako có thể chia làm hai tuyến: (1) bộ 5 cô gái đã quen nhau từ câu lạc bộ trường phổ thông và (2) các thành viên hợp tác làm anime với studio Musani. Cách chia vai ấy tương ứng hai trọng tâm của phim là (1) theo đuổi ước mơ và (2) sản xuất anime. Đôi khi hai trọng tâm ấy cũng nhập vào làm một. Phía ước mơ, xét theo mức độ chính-phụ thì Aoi là kẻ cầm đầu, tầng bên dưới là Ema và Shizuka, lép vế hơn một tầng nữa là Midori và Misa. Về phía sản xuất phim thì Aoi tiếp tục xếp cao nhất trên thang hệ thống nhân vật bởi lẽ cô là lăng kính cho khán giả khám phá các công đoạn sản xuất anime. Đạo diễn Kinoshita xếp dưới Aoi, bên dưới Kinoshita là hàng dài staff khác.

Hãy lấy 3 Idiots để minh họa. Kinoshita có thể đóng vai trò của ông hiệu trưởng già Viru – tuy không chơi chung với tụi sinh viên, nhưng là người có quyền hành và sức ảnh hưởng lớn nhất đến nền giáo dục, là nhân vật mà thông qua đó, bộ phim sẽ trình bày quan điểm về học hành và áp lực dạy-học. Aoi đóng vai Rancho, ở đâu cũng có mình góp mặt, được bạn bè xem như chỗ dựa và là kẻ luôn trăn trở làm sao tạo ra giá trị tích cực cho đời. Ema với Shizuka là 2 đứa bạn lận đận kề bên.

Shirobako có hàng chục nhân vật, nhưng nếu chúng ta bơi qua biển người đó để mò lên xem mặt top dẫn đầu thì cơ bản là vậy. Nó thận trọng mà quản lý nhân vật, vừa cho phép số đông nhân vật phụ được tỏa sáng, vừa không để lạc mất điểm nhấn toàn phim nhờ số ít nhân vật chính. Cũng như cách mà chủ đề giáo dục và đời sống sinh viên hòa quyện với nhau trong 3 Idiots, bằng việc phân chia đất diễn mà, trong Shirobako, các câu chuyện ước mơ, tình bạn, sự nghiệp và thế giới anime luôn đan cài chặt chẽ, làm nên một series slice of life lúc nào cũng rộn ràng sôi động.

Shirobako 24 - team

Khốn nỗi, kém tài cán hẳn so với Rancho, Miyamori Aoi chắc chắn không phải một vị anh hùng giải cứu thế giới. Chức vụ ở phòng sản xuất biến Aoi thành một đứa gần như thư kí của đạo diễn, được bao quanh bởi vô vàn cơ hội mở rộng tầm mắt. Đồng thời, công việc sản xuất cũng là một ngõ kẹt mới của cô. Nếu animator, seiyuu đều có những tên tuổi nổi tiếng để ngưỡng mộ, thì các nhân viên production chỉ là những kẻ đứng lùi trong bóng tối. Nói cô giống như một khán giả chỉ biết chiêm ngưỡng thành quả của các bộ phận khác cũng đúng. Không có đội ngũ sản xuất thì các khâu sẽ đứt gãy hết, nhưng dẫu giữ vai trò mắt xích là thế, họ vẫn không khác gì những kẻ vô hình. Một cô gái trẻ phơi phới đâm đầu đi làm kẻ vô hình, khó tránh khỏi việc phải luôn tự đặt câu hỏi: mình làm được gì cho mình, làm được gì cho những thứ mình yêu thích? Đó là một dạng đề mở tự luận mà Aoi luôn phải tìm lời giải đắp vào.

Với nhân vật chính cùi bắp như thế, việc xoay xở của các cá nhân khác trở nên chật vật hơn rất nhiều. Không có thiên tài nào xoa dịu nỗi căng thẳng của Ema khi một loạt hình cô vẽ đều bị cấp trên từ chối. Không có thiên tài nào đảm bảo cho tương lai của Shizuka sau mấy lần cô thử giọng đều gặp thất bại ê chề. Để sẵn tiện mở rộng nội dung về anime, cái chông gai mà từng đứa phải đối mặt cũng là nét đặc thù của của nghề nghiệp mà đứa đó chọn. Aoi làm production assistant, như đã nói, cần một ý nghĩa. Ema, là một animator bèo bọt, lại cần hơn năng lực chuyên môn để sống nổi với nghề. Còn lại, cuộc chiến của Shizuka cũng không kém phần đau tim: hai season ròng rã mà con nhỏ vẫn chưa tìm được chỗ đứng, đành phải sống dần bằng việc làm part-time ở quán ăn. Chính Shizuka, trong tất cả các gái, mới là đứa ban đêm tự nâng lon bia tiêu sầu giữa phòng tối, trong lúc con bé idol giựt vai diễn của mình đang õng ẹo trả lời phỏng vấn trên TV.

Không có thiên tài nào ở đây. Là những người bạn cùi bắp của nhau, tất cả những gì chúng nó làm được là lắng nghe, động viên, chia sẻ, không quên mua bánh donut cho nhau ăn. Sau đó thì cùng cố gắng.

=========

TỪ LÝ THUYẾT ĐẾN THỰC HÀNH

Mình vẫn luôn ấn tượng với khả năng nói được làm được của 3 Idiots. Nếu phim dám chê cách nhồi nhét kiến thức ở trường là máy móc, thì nó cũng dám so sánh giữa kiến thức thực tiễn và kiến thức sách vở, khiến người ta nhìn ra ngay sự lố bịch của trường học hiện tại. Nếu nó dám cao giọng ủng hộ vận dụng kiến thức vào đời sống, thì nó cũng dám để cho đám sinh viên đực rựa thực hiện một ca đỡ đẻ hoàn toàn ứng tác. Nó không đứng một chỗ chửi cho sướng miệng. 3 Idiots chỉ ra thực tế mà nó muốn hướng đến rồi chứng tỏ rằng đó là thực tế trong tầm tay.

Tương tự với Shirobako. Series này thẳng thắn nêu ra những gì nó nghĩ sẽ làm nên anime hay, hoặc những gì nó nghĩ ngành anime cần đến, để rồi bản thân Shirobako là minh chứng tiêu biểu nhất cho quan điểm của nó. Những ví dụ được rải đều ở khắp mọi nơi. Chẳng hạn: lồng tiếng. Gần trọn tập 14 chỉ dành để các nhân vật tranh luận việc chọn seiyuu cho phim. Hợp vai chưa đủ, nhà tài trợ nhất mực đòi hỏi diễn viên lồng tiếng phải có sẵn lượng fan trung thành, có giọng hát hay để bán đĩa, có mông to ngực bự để xuất hiện trên các phương tiện truyền thông. Tập 14 nói lên nỗi bức xúc của người làm anime phải chịu đè đầu cưỡi cổ bởi sức ép doanh thu. Sau đó, như một cú tát vào mặt những kẻ tài trợ, vai chính Third Aerial Girls’ Squad được Kinoshita giao cho một seiyuu mới toanh, khù khờ, giản dị, nhưng hiểu rõ nhân vật. Sau sau-đó, khán giả nước ngoài mò lên trang MyAnimelist kiểm tra thông tin và sửng sốt phát hiện rằng 5 vai nữ chính của Shirobako hoàn toàn được giao phó cho 5 seiyuu non kinh nghiệm. Không phải rõ ràng sao, bộ phim đang muốn chứng minh những điều nó tin tưởng.

Shirobako 24 - meeting

Chiến công của Shirobako: khiến người xem phải trân trọng anime, trở thành người xem có ý thức. Đừng tưởng rằng anime từ trên trời rơi xuống, mà hãy biết đằng sau mỗi chi tiết rất nhỏ nhoi đều có công sức của một con người bằng xương bằng thịt nào đó. Đây là series dám rèn luyện cho khán giả khả năng để tâm đến từng nhịp thở, từng cử động tinh vi. Ví dụ: animation. Ngay từ tận tập 2, 3, đạo diễn Kinoshita đã cho dừng việc sản xuất phim chỉ vì một cảnh nhân vật Arupin biểu lộ cảm xúc chưa chân thật. Deadline dí sát đít rồi mà đạo diễn còn nhiều chuyện, làm cả studio phải rối lên vẽ lại. Nhưng với anime, vẽ được cảm xúc, nắm bắt được cái thần thái nhân vật lại là một tuyệt kĩ làm nên mọi sự khác biệt.

Ví dụ khác: Ema được giao vẽ cảnh Aria phản ứng với thức ăn chua, thế là hội bạn của cô bị ép làm người mẫu ngậm hết cục xí muội này đến cục xí muội khác cho đến khi Ema hài lòng với bản vẽ sau cùng. Một cảnh chỉ loáng thoáng có vài giây như thế nhưng lại chính là nơi Ema khẳng định giá trị và khả năng họa sĩ của mình trong mắt mọi người khác. Một cảnh tầm phào dễ bị làm ngơ như thế lại được ban lãnh đạo cân nhắc đề cử cho cô gái chức vụ cao hơn. Mình đã nhấn mạnh điều này đủ chưa nhỉ, mỗi một cảnh cỏn con nhất cũng đều chứa đựng ý nghĩa, là nội dung câu chuyện đang được kể tới, là nghệ thuật chuyển hóa từ cuộc sống vào tranh vẽ, cũng là mồ hôi nước mắt của những người làm phim.

Shirobako đã chuẩn bị tất cả các ví dụ này, để dẫn dắt khán giả đoạn kết ấm áp của mấy đứa Ema, Aoi và Shizuka. Như một khán giả đã qua trui rèn sau hơn 20 tập phim, mình cảm nhận được từng biểu hiện nhỏ nhoi trên gương mặt, dáng điệu của nhân vật  và hiểu được bộ phim đã đẩy cảm xúc lên đến cao trào thế nào khi Aoi vừa bật ra nước mắt mà vừa phải kiềm lại tiếng khóc. Có lẽ Shirobako chính là bộ phim mà studio giả tưởng Musani muốn sản xuất nhất. Là phim mà character designer sẽ háo hức trông đợi thiết kế của mình được lên hình, animator sẽ đăng kí vẽ cảnh mình cảm thấy thân thương nhất, đạo diễn sẽ vò đầu bứt tóc để rặn ý tưởng để rồi vào hôm xem chiếu thử phim sẽ xúc động rưng rưng.

=========

Shirobako là phim mình thích từ nội dung, nhân vật, kiến thức anime, tính gần gũi với cuộc sống công sở và cả việc nó bám sát chuẩn mực nghề nghiệp do bản thân đề ra. Không lớn tiếng, không ồn ào, nhưng nó thật sự đặc biệt, một kiểu âm thầm mạnh mẽ. Ờ nói chung là càng viết nhiều thì mình càng thích nó.

Ứng cử viên sáng giá tranh đua giải thưởng top phim năm 2015. Nhất là với cộng đồng blogger mình hay đọc thì Shirobako là tựa phim sẽ còn được nhắc đến dài dài.

Advertisements
Leave a Comment

Comment gì đi bạn, mình sẽ lắng nghe :D

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: